staropolski rosół przepis
AdobeStock
Newsy

Rosół Czernieckiego to najstarsza i najlepsza wersja ulubionej zupy Polaków. Wypróbujcie ten przepis

Wszyscy wiedzą jak ugotować rosół. A czy wiecie, jak przyrządzano go w Polsce blisko 340 lat temu? Poznajcie przepis na tę zupę z najstarszej polskiej książki kucharskiej!
Katarzyna Wyborska
marzec 18, 2021

Rosół zna każdy. Ale czy wiedzieliście, jak dawniej go przygotowywano? W najstarszej książce kucharskiej „Compendium Ferculorum” autorstwa Stanisława Czarneckiego, wydanej w 1682 roku, znaleźć można bardzo ciekawe przepisy na klasyczne polskie dania – w tym rosół! Ciekawi jesteście, jak go dawniej przygotowywano?

Magda Gessler odpowiada na pytania

Rosół w dawnych czasach

Pierwsza różnica polega na nazwie. Przed laty rosół nazywano „rozsołem”. Wielokrotnie wspominał o tym najpopularniejszy polski językoznawca profesor Jan Miodek. Nazwa wzięła się od czynności, jaką było rozsalanie mięsa. Dawniej mięso konserwowano w soli, dlatego chcąc użyć go do zrobienia zupy, należało je wcześniej wymoczyć w wodzie i wypłukać z soli, czyli rozsolić. I stąd nazwa zupy! Prawdopodobnie z czasem słowo "rozsół”, które jest dość trudne, zostało zastąpione przez znany dziś wszystkim „rosół”.

Rosół Czernieckiego – staropolski rosół

Wyjątkowo nie podamy wam dokładnego spisu składników i sposobu przygotowania z jednego prostego powodu – w przypadku tego rosołu panuje ogromna dowolność! Autor książki podaje w przepisie na to danie wiele składników. W tym takie, które dziś byłoby bardzo trudno zdobyć. Zobaczcie sami:

Sposób polskiego rosołu gotowania taki. Weźmij materyją mięśną wołową albo cielęcą, jarząbka albo kuropatwę, gołębie i cokolwiek mięśnego jest, co być może do rosołu gotowano i zwierzyny wszytkie.

Słownik polszczyzny z XVI wieku podaje, że słowo „matyja” oznacza „Rzecz konkretną, poznawalną wzrokowo i dotykowo; to z czego powstają inne rzeczy”; „Składnik organizmu żywego”. Współcześnie powiedzielibyśmy po prostu „kawałek wołowiny”, czy innego mięsa.

Następnym krokiem jest opisane wyżej „rozsolenie” mięsa:

Wymocz, wysoluj pięknie i ułóż w garnku, ociągniej. Ten zaś rosół, w ktorymeś ociągał, kiedy się podstoi, przecedź przez sito i wlej w tę materyją mięśną, włóż pietruszki, masła, przysól, odszymuj. A gdy dowre, daj gorąco na stół.

Na czym polegało „ociąganie” mięsa? Należało po prostu zagotować je w garnku i zebrać białko, które się ścięło – czyli szumowiny.

Nie wszyscy zapewne wiedzą, że w okresie baroku polscy szlachcice bardzo lubili podkreślać swoje bogactwo na wiele sposobów. Jednym z nich było używanie drogich przypraw w ogromnych ilościach. I tak, Czerniecki poleca bardzo długą listę składników do polskiego rosołu:

Trzeba też wiedzieć, że na każdy rosół włożyć co potrzeba, żeby wodą albo wiatrem nie śmierdział, to jest pietruszki albo kopru, cebule albo czosnku, kwiatu muszkatowego albo rozmarynu, albo całkiem pieprzu, według smaku albo upodobania, limonia też i rozmaryn żadnego nie oszpeci rosołu.

Wypróbowalibyście ten przepis?

Komentarze
Rosół
Gotujmy.pl/Netka
Newsy Na jakim mięsie ugotować rosół? Wybierzcie to, a wyjdzie idealny w smaku
Rosół to jedna z najczęstszych zup, którą Polacy serwują w swoich domach. Na zjedzenie rosołu dobra jest każda okazja.
Aleksandra Jaworska
grudzień 30, 2020

Rosół to zupa, która nie ma sobie równych. Może byś serwowany jako samodzielne danie, ale i stanowić bazę do zup, które z niego powstaną. Rosół, mimo iż wydaje się prosty, kryje w sobie kilka tajemnic. Ich rozwikłanie, szczególnie to dotyczące doboru mięsa, pozwoli wam na ugotowanie go w prawidłowy sposób. Wywar mięsno-warzywny Rosół najczęściej sporządza się z drobiu, najczęściej z kury. Niektóre gospodynie dodają też wołowinę lub baraninę. Domowy rosół najlepiej smakuje z kluskami lanymi i makaronem typu wstążki. To tłusta potrawa, która pasuje na wszystkie okazje. To także zupa, którą zje nawet największy niejadek. Rosół a inne zupy Zrobienie dobrego rosołu to nie lada wyzwanie. Wymaga wkładu pracy i cierpliwości. Rosół jest bowiem zupą, którą gotuje się stosunkowo długo. Jego przygotowanie polega na gotowaniu mięsa wraz z zestawem jarzyn – włoszczyzną. Aby przygotować smaczny i esencjonalny rosół należy gotowanie składników rozpocząć od zimnej wody, powoli doprowadzając do lekkiego wrzenia. Taki sposób gotowania sprawia, że większość składników zawartych w mięsie i warzywach przechodzi do wywaru, który po doprawieniu staje się rosołem. Rosół można też potraktować jako półprodukt. Będzie doskonała bazą pod pomidorówkę, krupnik czy ogórkową. W Polsce PRL rosół należał do dań typowo tradycyjnych, podawano go zaraz przed równie klasycznym schabowym. Sprawdzał się podczas ważnych uroczystości.  Gotowanie rosołu jako rodzinny rytuał Rosół kojarzy się z domem babci. Nie od dziś wiadomo, że właśnie babcie gotują najlepiej. Właśnie one gotują go kilka godzin, dodając mnóstwo przypraw i serca. Najpyszniejszy  rosół...

Przeczytaj
Pampuchy z gotowaną wołowiną
Gotujmy.pl/Mniam1
Newsy Lubicie klasyczne pampuchy? Te nadziewane wołowiną nie mają sobie równych
Ugotowane mają kulisty kształt, płaski od spodu i sprężystą, pulchną konsystencję. Mówi się na nie też kluski parowe, parzaki, czy parowce.
Aleksandra Jaworska
grudzień 10, 2020

Pampuchy to wyrób drożdżowy, gotowany najczęściej na parze. To miękkie bułki, które zazwyczaj podaje się na ciepło, w wersji słodkiej z dżemem i owocami lub w wersji słonej z sosem albo mięsem. Pyzy z drożdży Pampuchy można znaleźć w sklepach spożywczych, choć nie jest to produkt łatwy w wyrobie. Drożdże lubią powietrze i działanie, zatem najlepszym rozwiązaniem będzie zrobienie tych drożdżowych klusek w domu. Czasami pampuchami nazywa się danie deserowe oznaczające placki wyrobione z mąki pszennej i smażone na tłuszczu. Ich bardziej rozpowszechniona nazwa to racuchy. „Bułki na parze/Pampuchy z Kujaw”, znajdują się od 1 lutego 2017 na „Liście produktów tradycyjnych” Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrawa ta należała dawniej do codziennego menu kuchni kujawsko-pomorskiej jako danie obiadowe lub przekąska. Podawane z sosami, na słono także z mięsem oraz na słodko z kwaśną śmietaną i cukrem. Kukurydziane pampuchy z gotowaną wołowiną Ciasto drożdżowe ugotowane na parze jest bardzo smaczne i szalenie mięciutkie. Dosłownie rozpływa się w ustach! To z przepisu poniżej jest wzbogacone dodatkiem kukurydzy, którą możecie delikatnie wyczuć. Środek pampuszka wypełnia gotowana wołowina, dopiero co wyjęta z rosołu. Pycha! Składniki potrzebne do kukurydzianych pampuchów z gotowaną wołowiną Ciasto drożdżowe 2 i 1/2 szklanki mąki pszennej 200 g kukurydzy konserwowej 1 jajko 1/2 łyżeczki cukru 25 g drożdży świeżych 1/4 szklanki mleka 1/2 łyżeczki soli 3 łyżki oleju rzepakowego Nadzienie 300 g gotowanej wołowiny 300 g pieczarek 2 ząbki czosnku 1/2 cebuli sól pieprz czarny...

Przeczytaj
królowa elżbieta ciekawostki
ONS
Newsy Jaka jest ulubiona świąteczna potrawa królowej Elżbiety II? Przyklaśniecie z wrażenia
Brytyjska monarchini może sobie pozwolić na najbardziej wykwintne dania podczas świąt! Dowiedzcie się, jaka jest jej ulubiona bożonarodzeniowa potrawa.
Katarzyna Wyborska
grudzień 22, 2020

Brytyjska rodzina królewska jest prawdziwym światowym fenomenem. Nie ma drugiej takiej monarchii, w której władająca rodzina byłaby tak popularna. I to na całym świecie! Ludzie z chęcią śledzą życie członków królewskiej rodziny. Kochali księżną Dianę, a dziś uwielbieniem cieszy się książę William, jego żona księżna Kate i ich dzieci. Jednak największą gwiazdą pozostaje królowa Elżbieta II! Swoje decyzje konsultował z nią jeszcze Winston Churchill, a podczas jej panowania Stany Zjednoczone miały aż 11 prezydentów – oczywiście każdego z nich poznała. Jakie są ulubione bożonarodzeniowe potrawy brytyjskiej monarchini? Sprawdźcie! Dzieci jedzą osobno W Wielkiej Brytanii nie świętuje się Wigilii i Boże Narodzenie zaczyna się tam 25 grudnia. Królewska rodzina rozpoczyna ten dzień od świątecznego śniadania, które w całości składa się tylko z potraw podawanych na ciepło! Później udają się na bożonarodzeniową mszę. Następnie rodzina wraca na lunch, na który tradycyjnie podaje się pieczonego indyka. Jeden z dworskich kucharzy zdradził, że na święta zawsze przygotowywano aż trzy indyki – dwa dla rodziny i gości, a jeden dla dzieci, które obiad jadły w osobnym pomieszczeniu. Ten zwyczaj praktykowany jest u Windsorów od bardzo dawna. Tam nie do pomyślenia jest, by małe dzieci jadły wraz z dorosłymi! Dopóki nie nauczą się spokojnie siedzieć przy stole i jeść zgodnie z zasadami dobrych manier, posiłki spożywają w pokoju dziecięcym w towarzystwie niań. Ulubione świąteczne danie królowej Elżbiety Kolejnym punktem dnia jest obowiązkowa herbata równo o godzinie piątej po południu. Do herbaty podaje się ciasteczka i ciasto w kształcie polana drewna, o nazwie „Yule log”. To czekoladowa rolada z ciasta biszkoptowego w polewie z czekolady....

Przeczytaj
Żurek
bubu45/Adobe Stock
Triki kulinarne Nigdy nie zapominajcie o 2 trikach robiąc żurek. Oniemiejecie jak spróbujecie Niebo w gębie
Sekret przepysznego żurku leży w odpowiednio przygotowanym zakwasie. Przygotowaliśmy wskazówki pomocne przy jego robieniu. Od tej pory będziecie gotowali żurek nie tylko od święta!
Hubert Rój
listopad 10, 2020

Nie pomidorowa, nie rosół, nie krupnik czy barszcz. To właśnie żurek uważany jest za „najbardziej polską” z polskich zup. Mało tego. Spośród dań polskiej kuchni, żurek stanowi prawdziwy ewenement na skalę światową. Dlaczego? Co sprawia, że żurkiem zachwycają się cudzoziemcy? Jego wyjątkowość kryje się w sposobie przygotowywania. Podczas gdy różnego rodzaju pierogi  czy gołąbki przygotowuje się właściwie pod każdą szerokością geograficzną, tego typu pierwsze danie gotuje się głównie nad Wisłą. Skąd bierze się smak żurku? Cały sekret żurku kryje się w zakwasie. Bez niego ta potrawa nie istnieje. Podczas gdy większość narodów ogranicza wykorzystanie zakwasu z mąki pszennej lub żytniej do wypieku chleba, pomysłowi Polacy (albo raczej słowiańscy przodkowie Polaków) zaczęli na bazie takowego zakwasu gotować smaczne i pożywne zupy. Warto dodać słówko o pochodzeniu nazwy tej naszej narodowej potrawy. Otóż nazwa „najbardziej polskiej” z polskich zup ma… niemieckie pochodzenie! Tak, tak, nic na to nie poradzimy – słowo „żur” pochodzi od staroniemieckiego „sur” (obecnie „sauer”), które oznacza nie mniej, ni więcej jak „kwaśny”. Dość już tych ciekawostek, czas na przejście do meritum. Tak jak obiecaliśmy, przedstawimy wam dwa tricki, dzięki którym wasz żurek zawsze będzie perfekcyjny. Na początek mała uwaga porządkowa – kiedy robimy żurek, lepiej nie korzystajmy z gotowych zakwasów z butelki. Warto postawić na swój własny, naturalny zakwas, świeżo przygotowany tuż przed gotowaniem zupy. Jak poprawnie zrobić zakwas na żurek? Pierwszą radą, która sprawi, że wasz zakwas na żurek na pewno się uda jest przechowywanie naczynia z roztworem w ciepłym miejscu. W jesienno-zimowym...

Przeczytaj