skąd się wzięła nazwa gołąbki
Adobe Stock
Newsy

Skąd się wzięła nazwa „gołąbki" i jaka jest historia tej potrawy?

Gołąbki to takie małe ptaki, prawda? Dlaczego więc farsz z mięsa i ryżu owinięty w liście kapusty nazywamy gołąbkami? Przecież ta potrawa nawet nie przypomina z wyglądu ptaków!

Nie tylko w Polsce nazywamy gołąbkami liście kapusty faszerowane mięsem, ryżem czy kaszą. Ta nazwa funkcjonuje też w innych krajach słowiańskich, np. w Czechach i na Słowacji są holubce, na Ukrainie, w Rosji i na Białorusi holubtsi (są różnice w pisowni, ale wymowa jest mniej więcej taka sama w każdym z tych krajów). Skąd ta nazwa? Są dwie teorie.

Magda Gessler odpowiada na pytania

Dlaczego gołąbki mają taką nazwę?

Ale dlaczego akurat gołąbki? A nie zrazy z kapusty, zawijańce, ruloniki? Nie ma na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Część etymologów jest zdania, że nazwa przyszła do nas ze wschodu wraz z samą potrawą. Jak podaje Narodowe Centrum Kultury, gołębiom przypisywano cechy takie jak siła i czystość (całkiem inaczej niż współcześnie!), a jedzenie kaszy z mięsem i kapustą także miało dodawać krzepy.

Druga teoria mówi o tym, że nazwę zapożyczyliśmy z… Francji, gdzie jadano niezwykle wykwintną potrawę z faszerowanych gołębi. Mięso zawijano w liście kapusty, by nie wyschło podczas pieczenia. W myśl tej teorii nasze tradycyjne gołąbki to ersatz tejże eleganckiej potrawy z francuskich dworów.

Zobacz także
Gołąbki z samym mięsem bez ryżu z przepisu z 1917 r. Przepis naszych przodków nie ma sobie równych

Gołąbki z samym mięsem bez ryżu z przepisu z 1917 r. Przepis naszych przodków nie ma sobie równych

Gołąbki z ziemniakami i boczkiem. Przepis na domowy obiad

Gołąbki po litewsku. Prosty przepis na smaczny obiad

Historia gołąbków

Tyle nazwa, a co z samą potrawą? Przenieśmy się do XIX wieku. Kapusta, w każdej możliwej postaci, to główne pożywienie wśród chłopów i mniej zamożnych mieszkańców miast. Je się ją samą albo z dodatkami: ziemniakami, grochem, czasami z mięsem. Oczywiście nie brakuje też kapusty kiszonej, z której gotuje się zupę - kwaśnicę. Ale to właśnie wtedy chłopi zaczynają zawijać kaszę w liście kapusty i przyrządzają w ten sposób gołąbki. Z ciekawostek: w liście kapusty zawijało się też pierogi. 

W Polsce gołąbki najprawdopodobniej robiono najpierw na kresach, a w książkach kucharskich z XIX w. nazywano je kapustą faszerowaną (tak jak w tym przepisie na gołąbki z 1871 roku autorstwa Lucyny Ćwierczakiewiczowej). Faszerowanie liści kapusty nie jest jednak zwyczajem typowo polskim. Robiono to nie tylko u naszych wschodnich czy południowych sąsiadów, ale i na Węgrzech oraz w Niemczech. Z kolei w kuchni żydowskiej w kapustę owijano klopsiki mięsne i podawano je ze słodko-kwaśnym sosem pomidorowym. Takie gołąbki nazywają się holiszkes, praakes lub galuptzi i zwyczajowo przygotowuje się je na żydowskie święto Sukot (Święto Szałasów).

Gołąbki na wiele sposobów

Odmian gołąbków jest tak wiele, że nie sposób je wszystkie wymienić. Mamy gołąbki siekane, gołąbki z młodej kapusty, z kapusty kiszonej, zawijane w liście kalafiora czy winogron (jak greckie gołąbki dolmades). Niektórzy do gołąbków dodają ziemniaki, inni kaszę zamiast ryżu. Można nawet zrobić gołąbki bezmięsne

Kuchnia polska w XIX wieku: Francja elegancja kontra bieda

Rewolucja francuska, później przemysłowa, a Polska podzielona zaborami. Arystokracja i zamożna szlachta zachwycają się tym, co zagraniczne, na ich stoły trafia więc coraz bardziej urozmaicone jadło. Zmieniają się nawyki żywieniowe, je się lżej i zdrowiej, a dania stają się coraz bardziej wyszukane.

Chłopi często głodują. Kuchnia ludowa XIX wieku opiera się na tym, co rośnie w okolicy, na produktach tanich i takich, które można długo przechowywać. Jedzą więc chłopi podpłomyki, później pojawia się chleb z mąki żytniej, łubinu. 

Mięso jest dobrem luksusowym, spożywanym kilka razy w roku, od święta. Najczęściej jest to wieprzowina, czasem wołowina. Na szczęście są warzywa. Najłatwiej dostępne są groch, fasola i kapusta. W drugiej połowie XIX wieku wieśniacy żywią się głównie ziemniakami - to dobre warzywo, bo zapełnia brzuchy na długo. Podwójnie dobre, bo można pędzić z niego bimber! Przydają się też jako pasza dla zwierząt, można robić z nich krochmal.

Ubożsi mieszkańcy miast żywią się prosto. W przeciwieństwie do chłopów jednak częściej jedzą mięso i chleb z białej mąki. Jednak dieta dziewiętnastowiecznych rzemieślników, podobnie jak mieszkańców wsi, opierała się głównie na  kapuście i ziemniakach. Do tego dochodziła kasza. Nic więc dziwnego, że gołąbki przyjęły się na polskich stołach, prawda?

źródło: nck.pl, Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, wyd. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze: 2016

Czytaj także:

Gołąbki z młodej kapusty. Prosty przepis
Gotujmy.pl/bogusia82
Newsy
Gołąbki z młodej kapusty. Prosty przepis
Gołąbki można przyrządzić na wiele sposobów i wszystkie są pyszne. Czy próbowaliście kiedyś gołąbków przyrządzonych z młodej kapusty? Jeśli nie, koniecznie musicie spróbować. Gołąbki z młodej kapusty są bardzo delikatne. Smakują wybornie z sosem pomidorowym.

Gołąbki są idealnym pomysłem na rodzinny obiad. Świetnie smakują zarówno z ryżem i mięsem, jak i grzybami czy ziemniakami. Obowiązkowo polane sosem pomidorowym są po prostu przepyszne. Zanim jednak je przygotujecie, koniecznie przeczytajcie nasze triki na idealne gołąbki: Jak wybrać najlepszą kapustę na gołąbki?  Najlepsza kapusta na domowe gołąbki Babcine sposoby na kapustę do gołąbków Jak szybko przygotować liście kapusty na gołąbki?  Zanim zawiniecie gołąbki, koniecznie trzeba najpierw sparzyć liście. Jak równomiernie sparzyć liście kapusty na gołąbki? Z tego artykułu dowiecie się jak szybko to zrobić za pomocą widelca. Istnieje kilka sposobów na sparzenie kapusty do gołąbków. Ten jest zdecydowanie najprostszy.   Gołąbki z młodej kapusty  Składniki: Gołąbki: 1 główka młodej kapusty 0,5 kilograma mięsa mielonego 1 torebka ugotowanej kaszy jaglanej 1 cebula 1 kajzerka 2 jajka sól  pieprz Vegeta Sos pomidorowy: 1 litr przecieru pomidorowego 3 łyżki koncentratu pomidorowego 2 łyżki mąki pszennej sól pieprz cukier Sposób przygotowania: Z młodej kapusty ostrożnie wytnijcie głąb nożem. Kapustę przełóżcie do większego garnka, zalejcie wodą i gotujcie ją przez około 10 minut.  Po tym czasie wyjmijcie kapustę z wody i delikatnie oddzielcie liście. Liście ostudźcie i odkrójcie zgrubiałe ich części. Kaszę jaglaną ugotujcie według instrukcji na opakowaniu. Kajzerkę namoczcie w miseczce z wodą.  Mięso mielone przełóżcie do miski i dodajcie do niego ugotowaną kaszę jaglaną, namoczoną kajzerkę oraz 2 jajka.  Masę dokładnie wymieszajcie i doprawcie do smaku solą oraz pieprzem....

jak zawijać gołąbki
Adobe Stock
Newsy
Jak łatwo zawijać gołąbki? Świetny trik, który wszystko zmienia. Też robiliście to źle?
Jeśli macie ochotę na gołąbkę, ale myśl o zawijaniu farszu w liście kapusty skutecznie was zniechęca, ten fantastyczny trik na „lepienie" gołąbków odmieni Wasze życie. Obiecujemy!

Chyba wszyscy Polacy kochają gołąbki, ale coraz rzadziej je robimy. Przygotowanie gołąbków jest czasochłonne, trzeba sparzyć kapustę, przygotować farsz, potem to wszystko pozawijać w liście kapusty, gotować, robić sos… No sami widzicie. I jeszcze te problemy z rozrywająca się kapustą! Najlepiej, jeśli ktoś zrobi te gołąbki za nas, prawda? Spokojnie, przy odrobinie wiedzy i zastosowaniu odpowiednich trików, zrobienie gołąbków może być dużo szybsze i prostsze ! Jak ułatwić sobie robienie gołąbków? Zacznijmy od wyboru najlepszej kapusty do gołąbków . Chociaż można je robić z każdej - białej, włoskiej , młodej , a nawet kiszonej - najlepsza odmiana kapusty to ta mała i płaska. Liście same odchodzą i nie rwą się. Następnie musicie sparzyć liście kapusty - możecie to zrobić na kilka sposobów: tradycyjnie, w mikrofalówce, piekarniku. Gdy przygotujecie już nadzienie do gołąbków i zmiękczycie liście kapusty, pora przejść do zwijania gołąbków . I na to też jest sposób, który wam ułatwi pracę. Świetny trik na zwijanie gołąbków Skorzystajcie z tej instrukcji, żeby łatwo zawinąć farsz w liście kapusty i żeby gołąbki się nie rozleciały podczas gotowania: połóżcie liść kapusty na dłoni, bliżej dołu liścia (tej twardej, od strony od głąba) nałóżcie ok. 2 łyżek farszu zaczynając od tej strony, zwijajcie liść, ciasno opinając go wokół nadzienia gdy powstanie rulonik, końcówkę liścia wciśnijcie palcem wskazującym do środka gołąbka powtórzcie to samo z drugiej strony. Taki gołąbek będzie się trzymał i nie rozsypie się, będziecie mieć więc pewność, że farsz pozostanie tam, gdzie powinien. Zobaczcie to na tym filmie z YouTube udostępnionym przez użytkownika Kropla Smutku:...

Gołąbki
Gotujmy.pl/anemon
Newsy
Gołąbki o jakich nawet nie śniliście. Już na sam widok cieknie ślinka
Gołąbki to prawdziwie polska potrawa, którą całe pokolenia rodzin zajadają się od lat. Jak urozmaicić to z pozoru bardzo łatwe danie?

Najczęściej gołąbki kojarzy się z półmięsną potrawą z farszu zawiniętego w rolki z liści białej kapusty głowiastej. Równie pyszna wersja gołąbków może mieć nieco bardziej orientalne, wegetariańskie podłoże.  Czym nadziewać gołąbki? Tradycyjnymi składnikami farszu są mielone mięso wieprzowe i ryż lub kasza oraz inne dodatki, jak np. cebula, grzyby i przyprawy. Istnieją także inne warianty nadzienia, np. z mięsem drobiowym, baraniną lub bez mięsa. Przed podaniem, gołąbki najczęściej dusi się lub smaży na tłuszczu.  Na Kresach znane są też pieczone gołąbki zawijane w kwaszone liście kapusty, podawane głównie jako potrawa wigilijna. Na Wigilię robione są z farszem z kaszy gryczanej, natomiast w ciągu roku, farszem może być mięso mielone z kaszą gryczaną lub ryżem.  Gołąbki są tradycyjną potrawą w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Dzięki rozpowszechnionej uprawie kapusty w tych regionach, były w wiekach minionych często potrawą biedniejszych warstw ludności. Dziś trafiają także na wykwintne stoły, a możliwości ich przygotowywania nie mają właściwie końca.  Gołąbki z niecodziennym i bardzo pożywnym farszem Jeśli macie ochotę na odrobinę egzotyki w kuchni i gołąbki utrzymane w arabskim stylu, podpowiadamy przepis, który warto wypróbować przy najbliższej okazji.  Do ich wykonania używa się ciecierzycy i kaszy jaglanej. Dzięki tym dwóm składnikom, wasze danie będzie pożywne i w pełni wegetariańskie.  Składniki: kapusta średniej wielkości  3, 5 szklanki ugotowanej ciecierzycy 3,5 szklanki ugotowanej kaszy jaglanej kasza jaglana  3 łyżki koncentratu pomidorowego 2 cebule  6 ząbków czosnku  3 łyżki puree z pieczonej dyni  3...

Gołąbki z siekanej kapusty. Przepis na szybkie gołąbki, które robią się same
Gotujmy.pl/skatarzynka
Newsy
Gołąbki siekane. Przepis na szybkie gołąbki, które robią się same
Gołąbki siekane z tego przepisu robią się teoretycznie same. Tradycyjne gołąbki są dosyć pracochłonne. A gołąbki z siekanej kapusty to świetny pomysł na obiad dla całej rodziny, bez spędzania pół dnia w kuchni. Wasi bliscy będą zachwyceni smakiem.

Gołąbki siekane to ciekawa wariacja jednego z klasyków polskiej kuchni. Gołąbki to potrawa półmięsna. Farsz pół mięsny przygotowany z ryżu, kaszy oraz mięsa mielonego jest zawijany w obgotowane liście kapusty. W tej wersji kapustę do gołąbków trzeba jednak posiekać i dodać do farszu. Najlepiej smakują z sosem pomidorowym, aczkolwiek niektórzy podają je również z pieczarkowym. Szybkie gołąbki siekane  Mimo iż gołąbki to jedno z aromatyczniejszych i pyszniejszych dań kuchni polskiej, są dosyć pracochłonne, dlatego niezbyt często przyrządzamy je w domu. Ich przygotowanie wiążę się z kilkugodzinnym pobytem w kuchni. Dla osób, które mają mniej czasu, wersja gołąbków z siekanej kapusty sprawdzi się idealnie. Są równie smaczne, ale ich przyrządzenie zajmuje kilka chwil. Bliscy z pewnością nie odczują różnicy i będą zachwyceni nową formą podania gołąbków. Przepis na szybkie gołąbki z siekanej kapusty Składniki: ½ kg mięsa mielonego ½ kg białej kapusty 1 szklanka kaszy jęczmiennej 1 szklanka ryżu 2 jajka 1 łyżka koncentratu pomidorowego sól pieprz 1 kostka bulionu drobiowego olej do smażenia Przygotowanie siekanych gołąbków: Surowe mięso mielone przełóżcie do większej miski. Kapustę pokrójcie w drobną kostkę i dodajcie ją do mięsa. Składniki wymieszajcie. Surowy ryż oraz kaszę jęczmienną bez gotowania dodajcie do miski. Wbijcie również jajka. Całość doprawcie do smaku solą i pieprzem, a następnie wymieszajcie do uzyskania jednolitej masy.  Z tak przygotowanej masy uformujcie nieduże kotlety, najlepiej jest to zrobić zwilżonymi dłońmi, by nie się nie lepiły. Na patelni rozgrzejcie niewielką ilość oleju, a następnie układajcie na...